Στο βορειοανατολικό άκρο του κάμπου του Μαραθώνα, περίπου 40 χλμ. από την Αθήνα, ο Σχοινιάς κρύβει κάτι που δεν υπάρχει σε κάθε ακτή της Μεσογείου: ένα δάσος κουκουναριάς που φτάνει σχεδόν ως το κύμα. Μέσα του βρίσκεται και το Εθνικό Πάρκο Σχινιά–Μαραθώνα. Το δάσος χαρακτηρίζεται ευρέως ως ένα από τα τρία του είδους του. Οι πηγές διαφωνούν όμως για το αν το «τρία» αφορά την Ελλάδα ή ολόκληρη την Ευρώπη.
Ένα από τα τρία: Ελλάδα ή Ευρώπη;
Η διατύπωση «ένα από τα τρία» εμφανίζεται σε δύο εκδοχές. Τοπικό μέσο του Μαραθώνα γράφει ότι το δάσος είναι ένα από τα μόλις τρία δάση Pinus pinea στην Ευρώπη που αναπτύσσονται απευθείας πάνω σε παράκτιες αμμοθίνες. Τα άλλα δύο που αναφέρει είναι της Στροφυλιάς στην Πελοπόννησο και της Doñana στην Ισπανία.
Οι περισσότερες άλλες πηγές μιλούν για τρία δάση κουκουναριάς στην Ελλάδα. Σύμφωνα με αυτές, είναι ένα από τα τρία εναπομείναντα στη χώρα, μαζί με της Στροφυλιάς Ηλείας και της Σκιάθου. Ο Δήμος Μαραθώνος έχει επίσης αναφέρει ότι σε ολόκληρη τη Μεσόγειο δεν υπάρχουν περισσότερα από επτά παρόμοια.
Η ασφαλής διατύπωση είναι ότι πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα παραθαλάσσια δάση κουκουναριάς της Ευρώπης και ένα από τα τρία μεγάλα της Ελλάδας. Ο ακριβής αριθμός για την Ευρώπη εξαρτάται από τα κριτήρια που χρησιμοποιεί κάθε πηγή.
Πώς είναι το δάσος κουκουναριάς του Σχοινιά
Το δάσος εκτείνεται ανάμεσα στον υγρότοπο και τη θάλασσα, σε αμμώδη έκταση. Η κουκουναριά (Pinus pinea) είναι γνωστή για την κόμη της, που θυμίζει ομπρέλα, και για τους ξηρούς καρπούς της, τα κουκουνάρια.
Στον Σχοινιά το δέντρο εξαπλώνεται κυρίως στα δυτικά του δάσους, ενώ προς τα ανατολικά συνυπάρχει με τη χαλέπιο πεύκη, η οποία σταδιακά την αντικαθιστά. Στον υπόροφο συναντά κανείς σχίνα και πουρνάρια. Από τα σχίνα, κατά μία εκδοχή, πήρε το όνομά της η περιοχή. Άλλη εκδοχή συνδέει το όνομα με τα σχοινιά που έδεναν τα καράβια στα αρχαία χρόνια.
Εθνικό Πάρκο Σχινιά–Μαραθώνα και προστασία
Η περιοχή χαρακτηρίστηκε εθνικό πάρκο το 2000. Σήμερα ανήκει στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 με κωδικό GR3000003 και έκταση 1.332,08 εκταρίων. Στο πάρκο ανήκουν επίσης το Μέγα Έλος, η χερσόνησος Κυνοσούρα, η ακτή και η θαλάσσια ζώνη.
Το πάρκο χωρίζεται σε δέκα ζώνες, με ένα από τρία επίπεδα προστασίας η καθεμιά. Το πευκοδάσος, που εμφανίζεται ως ζώνη Α3, απολαμβάνει το υψηλότερο επίπεδο προστασίας.
Ο υγρότοπος πίσω από το δάσος έχει ιδιαίτερη σημασία για τα πουλιά. Στην περιοχή έχουν καταγραφεί κοντά στα 250 είδη πουλιών. Ο Σχινιάς είναι επίσης η μοναδική παράκτια υγροτοπική περιοχή της Αττικής, σύμφωνα με ταξιδιωτικό οδηγό.
Οι πιέσεις στο δάσος του Σχοινιά
Ο Σχοινιάς είναι και δημοφιλής παραλία, με πάνω από τρία χιλιόμετρα χρυσής άμμου και ρηχά νερά. Η μεγάλη επισκεψιμότητα δοκιμάζει το δάσος, ειδικά το καλοκαίρι. Ο Δήμος Μαραθώνος είχε επισημάνει στο παρελθόν ότι ο κανονισμός απαγορεύει την είσοδο τροχοφόρων και την κατασκήνωση. Παρά την απαγόρευση, είχαν καταγραφεί πάνω από 1.500 αυτοκίνητα μέσα στο δάσος σε ένα Σαββατοκύριακο.
Ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι ακόμη ένα πρόβλημα. Σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, το δάσος κινδυνεύει από πυρκαγιές λόγω της σύνθεσης της βλάστησης. Σε άρθρο του Βήματος περιγράφεται ότι ο περιορισμός της πρόσβασης έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει. Τρεις πιλοτικές περιοχές, περίπου 1,5 εκταρίου η καθεμιά, παρακολουθούνται από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων.
Στη διαχείριση της περιοχής υπήρξε αλλαγή. Με αποφάσεις του υφυπουργού Περιβάλλοντος Γιώργου Αμυρά καταργήθηκαν επτά φορείς διαχείρισης περιοχών Natura. Όπως αναφέρει το iRafina, οι αρμοδιότητές τους πέρασαν στον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ). Το άρθρο σημειώνει ότι η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις της αντιπολίτευσης.
Τι να έχει υπόψη ο επισκέπτης
Ο Σχοινιάς προσφέρει ένα σπάνιο σκηνικό στην Αττική: δέντρα που ριζώνουν στην άμμο, σκιά δίπλα στη θάλασσα και υγρότοπο με αποδημητικά πουλιά. Για να διατηρηθεί, χρειάζεται σεβασμός στους κανόνες του πάρκου.
- Να μην εισέρχονται οχήματα στο δάσος και να μη γίνεται κατασκήνωση ή άναμμα φωτιάς.
- Να μη κόβονται λουλούδια και φυτά, σύμφωνα με τις οδηγίες του πάρκου.
- Να μένουν οι επισκέπτες στα διαμορφωμένα μονοπάτια, ιδίως κοντά στον υγρότοπο.
- Να μη μένουν απορρίμματα στην παραλία και στο πευκοδάσος.
Πηγές
- Marathon Press
- Το Βήμα (tovima.com)
- Δήμος Μαραθώνος
- Urban Point
- NaturaGraeca
- Votaniki.gr – Natura 2000
- Βικιπαίδεια
- Schoinias blog
- Toponymia.gr
- Just for one summer
- iRafina
Φωτογραφία: Foteini Malli / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

