Στην καρδιά της ερήμου Καρακούμ, στο Τουρκμενιστάν, βρίσκεται ένας από τους πιο ασυνήθιστους προορισμούς του κόσμου: η «Πύλη της Κολάσεως», δηλαδή ο κρατήρας φυσικού αερίου Darvaza (στα ελληνικά συνήθως Νταρβάζα). Καίει από το 1971 και είναι το πιο γνωστό αξιοθέατο της χώρας. Σήμερα, όμως, η φωτιά δεν είναι αυτή που ήταν. Μετά από γεωτρήσεις γύρω από τον κρατήρα, οι φλόγες έχουν περιοριστεί σημαντικά, αλλά ο προορισμός εξακολουθεί να δέχεται επισκέπτες.
Τι είναι ο κρατήρας Darvaza και πώς δημιουργήθηκε
Ο κρατήρας είναι κοίτασμα φυσικού αερίου που κατέρρευσε μέσα σε σπήλαιο, κοντά στο χωριό Darvaza. Επίσημα ονομάζεται «Λάμψη του Καρακούμ» (Shining of Karakum). Έχει διάμετρο περίπου 60–70 μέτρα και βάθος 20–30 μέτρα, ανάλογα με την πηγή. Βρίσκεται περίπου 260–270 χλμ. βόρεια της πρωτεύουσας Ασγκαμπάτ.
Η πιο διαδεδομένη εκδοχή θέλει Σοβιετικούς μηχανικούς να διατρυπούν το 1971 έναν υπόγειο θύλακα αερίου. Η οροφή του σπηλαίου κατέρρευσε και, σύμφωνα με ορισμένες πηγές, οι μηχανικοί έβαλαν φωτιά στο αέριο για να μην εξαπλωθούν τα δηλητηριώδη αέρια. Υπολόγιζαν ότι η καύση θα διαρκέσει λίγες ημέρες. Η φωτιά δεν έσβησε ποτέ.
Η πρώιμη ιστορία του κρατήρα δεν είναι πλήρως τεκμηριωμένη. Τουρκμένοι γεωλόγοι έχουν υποστηρίξει ότι ο κρατήρας μπορεί να σχηματίστηκε τη δεκαετία του 1960 και να άναψε δύο δεκαετίες αργότερα. Γι’ αυτό η χρονολογία του 1971 πρέπει να αντιμετωπίζεται ως η επικρατέστερη εκδοχή και όχι ως βέβαιο γεγονός.
Η καύση τροφοδοτείται από φυσικό αέριο, όχι από κάποιο κοίτασμα πετρελαίου ή άνθρακα. Σύμφωνα με τη Times of Central Asia, ο κρατήρας τροφοδοτείται από πολλούς διασυνδεδεμένους θύλακες αερίου και όχι από ένα μόνο ταμιευτήρα, γεγονός που δυσκολεύει την αποκοπή της παροχής.
Η προσπάθεια να σβήσει η Πύλη της Κολάσεως
Η ιδέα να κλείσει ο κρατήρας δεν είναι καινούργια. Τον Απρίλιο του 2010 ο τότε πρόεδρος Γκουρμπανγκουλί Μπερντιμουχαμέντοφ επισκέφθηκε την περιοχή και διέταξε τη σφράγισή του. Η εντολή δεν υλοποιήθηκε.
Τον Ιανουάριο του 2022 ο ίδιος επανήλθε. Όπως μετέδωσε το AFP, είπε ότι ο κρατήρας επηρεάζει αρνητικά το περιβάλλον και την υγεία των κατοίκων της περιοχής. Πρόσθεσε επίσης ότι η χώρα χάνει πολύτιμους φυσικούς πόρους που θα μπορούσαν να αποφέρουν σημαντικά έσοδα. Στην πράξη, η καύση του μεθανίου συμβάλλει στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και αντιπροσωπεύει σπατάλη φυσικού αερίου για μια χώρα που εξαρτάται από τις εξαγωγές ενέργειας.
Η λύση που επιλέχθηκε δεν ήταν η απευθείας κατάσβεση. Η κρατική εταιρεία Turkmengaz άνοιξε ξανά παλιές γεωτρήσεις στο κοίτασμα Chaljulba γύρω από τον κρατήρα και άνοιξε νέες. Στόχος ήταν να αποσπάται το αέριο πριν φτάσει στον κρατήρα. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, δύο γεωτρήσεις λειτουργούν από τον Δεκέμβριο του 2024 και μια τρίτη ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2025.
Πόσο καίει σήμερα ο κρατήρας
Τα στοιχεία δείχνουν σαφή εξασθένηση. Τον Ιούνιο του 2025, σε επιστημονικό συνέδριο στο Ασγκαμπάτ, ερευνητές της Turkmengaz ανέφεραν ότι οι φλόγες είχαν περιοριστεί περίπου στο ένα τρίτο του αρχικού μεγέθους τους και πλέον φαίνονται μόνο από κοντά, ενώ παλαιότερα διακρίνονταν από χιλιόμετρα.
Ανεξάρτητη επιβεβαίωση προέρχεται από δορυφορικά δεδομένα. Σύμφωνα με ανάλυση της Capterio, εταιρείας που παρακολουθεί φλόγες φυσικού αερίου, η ένταση της θερμότητας έχει μειωθεί πάνω από 75% σε τρία χρόνια. Η εικόνα του «πύρινου πηγαδιού» με εκατοντάδες φλόγες στον πυθμένα ανήκει πια κυρίως στο παρελθόν. Αυτό που απομένει είναι λίγες εστίες μικρών φλογών.
Η φωτιά δεν έχει σβήσει εντελώς. Ο οδηγός προορισμών central-asia.guide ανέφερε ότι τον Νοέμβριο του 2026 ο κρατήρας παρέμενε ανοιχτός στους επισκέπτες και συνέχιζε να καίει. Δεν βρέθηκε επίσημη ανακοίνωση για οριστική κατάσβεση, οπότε δεν είναι γνωστό πότε, ή αν, θα σβήσει εντελώς.
Τι να ξέρετε αν σκέφτεστε να τον επισκεφθείτε
Ο κρατήρας βρίσκεται σε απομονωμένη περιοχή. Οι περισσότεροι ταξιδιώτες πηγαίνουν με οργανωμένη εκδρομή από το Ασγκαμπάτ. Η πιο συνηθισμένη εμπειρία είναι η διανυκτέρευση σε κατασκήνωση κοντά στον κρατήρα, επειδή η φωτιά είναι πιο εντυπωσιακή μετά το σκοτάδι.
Χρήσιμο είναι να ρυθμίσετε τις προσδοκίες σας:
- Οι παλιές φωτογραφίες με το «πέλαγος φωτιάς» δεν αντιπροσωπεύουν πλέον την πραγματικότητα.
- Οι φλόγες φαίνονται καλύτερα από κοντά και τη νύχτα.
- Η κατάσταση του κρατήρα αλλάζει, γι’ αυτό αξίζει να ελέγξετε πρόσφατες πληροφορίες από τον διοργανωτή πριν κλείσετε.
- Οι προϋποθέσεις εισόδου στο Τουρκμενιστάν πρέπει να επιβεβαιωθούν από επίσημες πηγές πριν από το ταξίδι.
Για την ιστορία, ο ελληνικής καταγωγής εξερευνητής Τζορτζ Κουρούνης έγινε το 2013 ο πρώτος άνθρωπος που άγγιξε τον πυθμένα του κρατήρα, φορώντας στολή ανθεκτική στη θερμότητα. Με τον ρυθμό που εξασθενεί η φωτιά, μια τέτοια κατάβαση θα είχε σήμερα εντελώς διαφορετικές συνθήκες.
Πηγές
- The Times of Central Asia
- Boing Boing
- Central Asia Guide
- Wikipedia – Darvaza gas crater
- Το Βήμα
- Arkansas Democrat-Gazette (AFP)
- Space Group
- Doca Tours
Φωτογραφία: Tormod Sandtorv / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

